Hoe blijf je vitaal, levendig en gelukkig wanneer betaald werk minder wordt of zelfs stopt?
Met ondersteuning van het Gaia-collectief ontwierp ik een dagworkshop over zorgdragen voor eindes, met Natuur als leraar en opgehangen aan de thema’s die werkgeluk bepalen. Een workshop die geen antwoord geeft op bovenstaande vragen, wel minder gebruikelijke perspectieven erop aanreikt.
De thema’s zijn: Kan ik zijn wie ik ben? Kan ik worden wie ik wil worden? Werk ik nog samen? En draag ik bij aan een zinvol groter geheel?
In deze workshop vertragen we. Staan stil bij drie van de vier vragen rond werk-geluk en laten ons leiden door de natuur, waar telkens weer vormen eindigen en nieuwe beginnen.
Het is een erg grote stap om na de eerste drie vragen meteen op dezelfde dag door te stomen naar de vierde vraag “wat wordt na dat stoppen je zinvolle bijdrage aan het grotere geheel?”. Wat het ook is: het wordt anders en er zal afscheid aan te pas komen. Er ontstaat een einde dat vraagt om zorgdragen. Daarom gaat deel 4 daarover.
Deze workshop wordt trouwens bij voorkeur in de winter gegeven. Tussen half oktober en eind januari sluit hij aan bij de energie van Natuur buiten: een tijd van verstilling, loslaten en voorbereiding op een nieuwe cyclus.
Interbellum – De energie van de winter
Tussen de intro en eerste oefening nemen we een moment om stil te staan bij de energie van de winter. Ik lees een passage voor uit Leven & werken in het ritme van de seizoenen van Jaap Voigt (pg 99 en 101) en laat die woorden hun werk doen.
Zijn wie ik ben – natuurlijk.
We openen deze oefening in een kring. Iedereen kiest intuïtief een kaart uit de being-set van de Cards for Life. Voor wie niet weet hoe je dat doet, zijn er kleine truukjes — manieren om te luisteren met je handen, te voelen wat aantrekt.
Daarna delen we in de groep wat er in de gekozen kaart raakt: welke uitnodiging of aanmoediging van Natuur spreekt eruit rondom het thema.
Naast de boodschap op de kaarten ondersteunt deze werkvorm om te vertragen, om de shift te maken van focus op uitkomsten naar zijn in het moment. Natuurlijk zijn.
Worden wie ik wil worden – natuur als rolmodel
Vaak spiegelen we ons aan mensen: zo wil ik oud worden, zo wil ik leven. Wat als we onze blik verbreden naar de meer-dan-menselijke wereld?
We gaan naar buiten en zoeken daar een rolmodel.
Volg je voeten: wiens schoonheid, wiens zijn, raakt rondom de vraag? Hoe geven we er betekenis aan?
Wiens schoonheid kan raken? Van de individuen als Roodborst, Magnolia, Zegge, Kraai alsook die van het seizoen: het verkleuren, het verval, de nieuwe knoppen, de afgevallen bladeren als voeding voor morgen.
Een mooi moment ook om uit te leggen dat taal ertoe doet. We leven allemaal, en zijn dus een Wie, geen Wat.
Betekenis kan je gegeven worden als ingeving als je er bent. Als dat niet lukt is er ook een truukje. Opzoeken op het internet: wat is de spirituele betekenis van … of wat is de geneeskrachtige werking van….
Een rolmodel als wegwijzer om je eigen natuur te vinden.
Terug binnen delen we onze inzichten in een kring.
Relaties en samenwerken – netwerk zonder werk
Hoe zit het met relaties en samenwerken?
We openen dit deel met een eenvoudige opdracht: Teken je netwerk zonder werk.
Niet om erover te oordelen, maar om zicht te krijgen op het effect van een einde op het netwerk.
Want gezond en gelukkig oud worden heeft veel te maken met de kwaliteit van relaties. Dat blijkt uit langlopend onderzoek van Harvard, maar het is ook voelbaar in ons eigen leven: verbinding maakt gelukkig.
Interessant om te ontdekken wie méér dan mensen in zijn netwerk heeft opgenomen. Kinship, zoals natuurvolkeren het noemen — verwantschap met bomen, rivieren, dieren, plekken.
Ik gebruik hier mijn brieven aan Draak van een Boom en Roer als voorbeeld. Brieven aan een boom, een rivier — als oefening in relatie. Niet als metafoor, maar als werkelijke uitwisseling.
We zijn als mens onderdeel van een ecosysteem. Die verbinding echt voelen verrijkt ons netwerk.
Interbellum – Een einde, de dood
Ik lees het prentenboek Wolfje en de oude Geit van Truus Breukers en Carolien Westerman voor. Een diep en tegelijkertijd lichtvoetig zakken in het thema einde van een cyclus. Een verhaal dat ik vaker voorlees als het over onverbiddelijke eindes gaat.
Bijdragen aan een groter geheel – zorgdragen voor een goed einde
Zoals reeds benoemd gaan we verder met zorgdragen voor het einde. Ruimte maken voor het nieuwe, het nieuwe hoeft er nog niet te zijn.
De workshop gebruikt de kaartenset Tending to endings als ingang. De set van twaalf kaarten beschrijft 12 manieren waarop in de tuin/natuur eindes worden verzorgd: oogst, snoeien, muchen, composteren, wieden, uitgebloeide bloemen verwijderen, …
In meerdere rondes geeft praten erover gezamenlijke taal om te praten over einde. Heel helpend als je als groep wil herbezinnen en er wellicht dingen moeten stoppen.
Daarnaast vergroot het voor het individu bewustzijn op de veelheid aan manieren om te stoppen. Een goed einde is een bewuste handeling. Het vraagt om zorg, om betekenisgeving, om een ritueel dat het oude eert en het nieuwe verwelkomt.
Wanneer je een fase goed afsluit, denk je minder vaak terug aan het verleden. Je laat makkelijker patronen los die bij de vorige fase hoorden.
Zo ontstaat ruimte om met aandacht aanwezig te zijn in wat komt. Kortom: door het einde niet te vermijden maar te verzorgen, eer je wat was én open je jezelf voor wat komt.
En juist in die zorgvuldige overgang schuilt een bron van geluk — omdat je leeft in afstemming met je innerlijke ritme, met ruimte voor betekenis, verbinding en vernieuwing.
Ontworpen samen met het Gaia Shift collectief is het ook een workshop over stoppen, onderdeel van de cirkel van veerkracht van Momenten van impact.